ନନ୍ଦିଘୋଷ ବ୍ୟୁରୋ : ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ଦୁଇଟି ପଡୋଶୀ ଦେଶ ଯାହାର ସମ୍ପର୍କ ଐତିହାସିକ, ରାଜନୈତିକ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଘଟଣାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ । ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସବୁବେଳେ ତିକ୍ତତା ଲାଗିରହିଥାଏ । ଏମିତିକି ଦୁଇ ଦେଶ ବିଷୟରେ ଭାବିବା ମାନେ ସୀମା, ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ କୂଟନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନାର ପ୍ରତିଛବି ସୃଷ୍ଟି କରେ। କିନ୍ତୁ କ’ଣ ଏପରି ତିକ୍ତ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କେବଳ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆରେ ସୀମିତ ?
ବାସ୍ତବରେ ବିଶ୍ୱର ଅନେକ କୋଣରେ ଥିବା ଦେଶ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସହିଷ୍ଣୁ। କେତେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମା ବିବାଦ ଅଛି, କେତେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଦର୍ଶଗତ ସଂଘର୍ଷ ଅଛି, ଏବଂ କେତେକ ପୁରୁଣା କ୍ଷତ ତାଜା ରହିଛି। ତେବେ ମନରେ ଗୋଟେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଙ୍କି ମାରେ: ବିଶ୍ୱର ଏମିତି କେତେ ଦେଶ ଅଛି ଯାହା ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ପରି ଲଢେଇ କରୁଛନ୍ତି ?
ଶତ୍ରୁତାର ମୂଳ ହେଉଛି ସୀମା, କ୍ଷମତା ଏବଂ ବିଚାରଧାରା
ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ଦେଶ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସୀମା ବିବାଦ, ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଆଦର୍ଶଗତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଫସି ରହନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସମ୍ପର୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତିକ୍ତ ହୋଇପାରେ। ୧୯୪୭ ବିଭାଜନ ପରଠାରୁ ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ତିନୋଟି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଲଢ଼ିଛନ୍ତି ଏବଂ କାଶ୍ମୀରକୁ ନେଇ ଉତ୍ତେଜନା ଏବେବି ଜାରି ରହିଛି । ସେହିପରି ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଦେଶ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଉତ୍ତେଜନା ଅନୁଭବ କରିଆସୁଛନ୍ତି।
ଚୀନ୍ ଏବଂ ଆମେରିକା ହେଉଛି ମୁକାବିଲାର ନୂତନ ଅକ୍ଷ
ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି ଚୀନ୍ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି। ବାଣିଜ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ପ୍ରତିବନ୍ଧକ, ଦକ୍ଷିଣ ଚୀନ୍ ସାଗର ଏବଂ ତାଇୱାନ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଭୟ ପକ୍ଷକୁ ପରସ୍ପର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଠିଆ କରାଇଛି। ଆମେରିକା ଚୀନ୍ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଇଛି, ଯାହା ଫଳରେ ଚୀନ୍ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛି। ଯଦିଓ ଏହି ଶତ୍ରୁତା ଖୋଲା ଯୁଦ୍ଧରେ ପରିଣତ ହୋଇନାହିଁ, ରଣନୈତିକ ମୁକାବିଲା କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି।
ଉତ୍ତର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ
ଉତ୍ତର କୋରିଆ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ ଆଜି ମଧ୍ୟ ବୈଷୟିକ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଛନ୍ତି। ଯଦିଓ କୋରିଆ ଯୁଦ୍ଧ ୧୯୫୩ ମସିହାରେ ଶେଷ ହୋଇଥିଲା, ତଥାପି କେବେବି ଏକ ଶାନ୍ତି ଚୁକ୍ତି ହୋଇପାରିନାହିଁ। ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଭାରୀ ସାମରିକ ମୁତୟନ ରହିଛି ଏବଂ ସମୟ ସମୟରେ ହେଉଥିବା କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷା ଉତ୍ତେଜନାକୁ ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି କରୁଛି।
ରୁଷ ଏବଂ ୟୁକ୍ରେନ
୨୦୨୨ ମସିହାରୁ ଚାଲିଥିବା ରୁଷ ଏବଂ ୟୁକ୍ରେନ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଛି। ୟୁକ୍ରେନରେ ରୁଷର ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପରେ ପଶ୍ଚିମ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ରୁଷ ଉପରେ କଠୋର ଆର୍ଥିକ କଟକଣା ଲଗାଇଛନ୍ତି। ଏହି ବିବାଦ ଏବେ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରସଙ୍ଗ ପାଲଟିଛି ଏବଂ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତିକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା
୧୯୭୯ ଇସଲାମିକ୍ ବିପ୍ଳବ ପରଠାରୁ ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ତିକ୍ତ ହୋଇଛି। ଆମେରିକା ଇରାନର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଉପରେ ବାରମ୍ବାର କଟକଣା ଲଗାଇଛି। ଯଦିଓ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସିଧାସଳଖ ଯୁଦ୍ଧ ନାହିଁ, ତଥାପି ବୟାନବାଜି ଏବଂ କଟକଣା ଜାରି ରହିଛି।
ଇସ୍ରାଏଲ ଏବଂ ଇରାନ
ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଇସ୍ରାଏଲ ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ଅବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି। ଇସ୍ରାଏଲ ଇରାନର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ଏହାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିପଦ ବୋଲି ଭାବୁଛି। ଦୁଇ ଦେଶ ସିଧାସଳଖ ଯୁଦ୍ଧରେ ନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପରସ୍ପର ବିରୁଦ୍ଧରେ କଠୋର ବୟାନ ଏବଂ ପରୋକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଜାରି ରହିଛି।
ସୁଦାନ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ସୁଦାନ
୨୦୧୧ ମସିହାରେ ସୁଦାନ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ସୁଦାନ ଅଲଗା ହୋଇଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀମା ଏବଂ ତୈଳ ସମ୍ପଦକୁ ନେଇ ବିବାଦ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମାଧାନ ହୋଇନାହିଁ। ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଥର ସଂଘର୍ଷ ଘଟିଛି ଏବଂ ପରିସ୍ଥିତି ସ୍ୱାଭାବିକ ନୁହେଁ।
ଏହି ଶତ୍ରୁତା କ’ଣ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ପରି ?
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶର ପରିସ୍ଥିତି ଭିନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ସମାନତା ହେଉଛି ଯେ ଯେଉଁଠାରେ ସୀମା ବିବାଦ, ରାଜନୈତିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଏବଂ ଐତିହାସିକ କ୍ଷତ ଗଭୀର, ସେଠାକାର ସମ୍ପର୍କରେ ଅଧିକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉନ୍ନତି ହୁଏ ନାହିଁ। ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ପରି ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅବିଶ୍ୱାସର କାନ୍ଥ ରହିଛି। ବିଶ୍ୱରେ ଅତି କମରେ ଅଧ ଡଜନ ପ୍ରମୁଖ ଉଦାହରଣ ଅଛି ଯେଉଁଠାରେ ଦେଶମାନେ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ପରସ୍ପରକୁ ଘୃଣା କରିଆସୁଛନ୍ତି। କେବଳ ପାର୍ଥକ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ କିଛି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଉତ୍ତେଜନା ଖୋଲା ଯୁଦ୍ଧରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା କୂଟନୈତିକ ସଂଘର୍ଷରେ ସୀମିତ ରହିଛି।
